Afdrukken

Jeroen Bosch

Aan 31 december 2008.

 

'De Tuin der Lusten'

'De tuin der lusten', vermoedelijk geschilderd tussen 1470 en 1480, is een laat-gotisch werk van Jeroen Bosch. Het gaat om een schilderij vervaardigd uit olieverf op hout. De afmetingen van het werk bedragen 220x195. Het schilderij maakt deel uit van de collectie van het Museo del Prado in Madrid, Spanje.

'Ipse dixit et facta sunt. Ipse mandavit er create sunt.' Zo luidt het opschrift van deze mysterieuze 'Tuin der Lusten', waarmee Bosch zijn idee over de wereld verbeeldde. 'Hij sprak en het was er. Hij gebood en het was geschapen.'

Bovenaan op het gesloten drieluik deelt Bosch ons het thema mee van dit werk; de schepping van de aarde, het aardse bestaan en het verval.
Wanneer het paneel gesloten is, krijgen we een goed beeld van wat Bosch dacht over het uitzicht van de aarde. Rond, plat en omgeven door water. Samen met hem had de rest van de middeleeuwse bevolking hetzelfde idee.

Wanneer we het paneel openen, zien we het vervolg op de schepping van de aarde. Links het aardse paradijs. We zien dat God Eva net heeft geschapen. Adam zit verslagen van verwondering de vrouw aan te staren. Eva slaat schuchter haar ogen neer. Voorts krijgen we een beeld van een exotische wereld, met alle aspecten van de fauna en flora.

In het middenpaneel zien we dat de mens verbannen werd uit het Hof van Eden en geplaatst wordt in een demonische wereld. De mensheid wordt volledig overgelaten aan zijn lusten en is zich niet bewust van het oordeel dat zal worden geveld. De mens denkt niet meer aan de woorden van God. De hoofdzonden komen hier ook aan bod; maar deze worden nog meer in de kijker geplaatst in een ander werk van Bosch, met name 'De zeven hoofdzonden'. Hieruit komen ook de projecties die in het middenste deel van de voorstelling werden verwerkt. (In het centrum het bedoelde "Circus Jeroen Bosch: De bonte stoet")

Op de linkerzijde van dit drieluik gekomen, zien we dat God zijn oordeel heeft geveld. Nog meer demonische droombeelden komen hier aan bod. Het voorstellen van de hel, met alle ellende van dien, was voor Bosch van uitermate belang.

uitdaging